යම් වෙනසක් සිදුවී ඇති බව ඔබට දැනේ. ඔබේ සහකරු හෝ සහකාරිය පෙරට වඩා දුරස් වී ඇති බවක් පෙනේ. සිනහව අඩු වී ඇත, නිශ්ශබ්දතාවය දිගු වී ඇත. ඔවුන් ශාරීරිකව ඔබ අසල සිටියත්, මානසිකව ඔවුන් එහි නැත. මෙයට හේතුව ඔබද, නැතිනම් ඔවුන්ගේ ආතතියද, එසේත් නැතිනම් වඩාත් බරපතල යමක්ද කියා ඔබ කල්පනා කරයි.
විශාදය (Depression) යනු සැමවිටම කොනකට වී හඬමින් සිටින අයෙකු නොවේ. බොහෝ විට එය අප අතරම සැඟවී පවතී — අවලංගු කරන ලද සැලසුම් තුළ, කෙටි වූ සංවාද තුළ සහ ඔබ ආදරය කරන පුද්ගලයාගේ ජීවිතයෙන් සතුට කෙමෙන් ගිලිහී යාම තුළ එය සැඟවී තිබිය හැකිය.
ඔබේ සහකරුගේ හැසිරීමේ යම් අමුත්තක් දැනේ නම්, මෙම ලිපිය ඔබ වෙනුවෙන්මයි.
වෙනත් අයෙකු තුළ මෙය හඳුනා ගැනීම අපහසු ඇයි?
අප සාමාන්යයෙන් විශාදය ලෙස සිතන්නේ දැඩි දුකකි. නමුත් එහි සැබෑ ස්වභාවය ඊට වඩා නිහඬය, එමෙන්ම සංකීර්ණය. තම සහකරු තමන් අත්විඳින තත්ත්වය කුමක්දැයි ඔවුන්ම නොදන්නවා විය හැකිය. ඔවුන් එය හුදෙක් වෙහෙසක් හෝ "මේ දිනවල මගේ හැටි මෙහෙමයි" යනුවෙන් සරලව සිතා අමතක කිරීමට ඉඩ ඇත.
එබැවින් අප සොයා බැලිය යුතු ලක්ෂණ මොනවාදැයි දැන ගැනීම වැදගත් වේ. එය ඔවුන්ව රෝග විනිශ්චයකට ලක් කිරීමට නොව, ඔවුන්ව තේරුම් ගෙන ඔවුන් වෙනුවෙන් නිවැරදි ආකාරයෙන් පෙනී සිටීමටයි.
ඔබේ සහකරු විශාදයෙන් පෙළෙන බවට හඳුනාගත හැකි ලක්ෂණ
1. ඔවුන් ඔබෙන් සහ ලෝකයෙන් ඈත් වීම වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ලක්ෂණය වන්නේ හුදෙකලා වීමයි. ඔවුන් සැලසුම් සකස් කිරීම නැවැත්වීම, පෙර ප්රිය කළ සාමාජීය උත්සව මඟහැරීම හෝ ඔබ අසල සිටියත් මානසිකව ඈත්ව සිටීම මෙහිදී දැකිය හැකිය. පෙර ඉතා පහසුවෙන් කළ සංවාද පවා දැන් ඔවුන්ට වෙහෙසකර කාර්යයක් විය හැකිය. මෙය ඔබව ප්රතික්ෂේප කිරීමක් නොව, ඔවුන් ඔවුන්ගේම ලෝකයකට පසුබැසීමකි.
2. ශක්තිය සහ උද්යෝගය නැති වී යාම විශාදය ශාරීරිකව ඉතා වෙහෙසකරය. ඔබේ සහකරු වෙනදාට වඩා වැඩි වේලාවක් නිදා ගන්නේ නම් — හෝ නින්ද නොයාමෙන් පීඩා විඳින්නේ නම් — ඒ පිළිබඳව අවධානය යොමු කළ යුතුය. ඔවුන් මන්දගාමී වීම, නිරන්තර තෙහෙට්ටුව හෝ ඉතා සරල වැඩක් කිරීමට පවා උනන්දුවක් නොමැති වීම මෙහි ලක්ෂණ වේ.
3. පෙර ප්රිය කළ දේවල් ගැන ඇති උනන්දුව නැති වීම (Anhedonia) ඔවුන්ගේ විනෝදාංශ සහ ඔවුන්ව සතුටු කළ දේවල් දෙස අවධානය යොමු කරන්න. විශාදයෙන් පෙළෙන විට සතුටක් ලැබීම ඉතා අපහසු වේ. යම් පුද්ගලයෙකු තමන් ප්රිය කළ දේ කිරීම නවත්වා ඇත්නම් සහ ඒ ගැන නැවත උනන්දුවක් නොදක්වයි නම්, එය විශාදයේ ප්රබල සංඥාවකි.
4. මනෝභාවය (Mood) අනපේක්ෂිත ලෙස වෙනස් වීම විශාදය සැමවිටම දුක ලෙස ප්රකාශ නොවේ. බොහෝ අය තුළ — විශේෂයෙන් පිරිමින් තුළ — මෙය පෙනෙන්නට තිබෙන්නේ නුරුස්නා බව, කෝපය හෝ නොඉවසිලිමත් බව ලෙසයි. ඔබේ සහකරු ඉතා ඉක්මනින් කෝප වන්නේ නම්, දැඩි බලාපොරොත්තු රහිත බවකින් පසුවන්නේ නම් හෝ මානසිකව හිස් බවක් පෙන්නුම් කරන්නේ නම්, එය විශාදයේ තවත් පැත්තකි.
5. තමාටම දොස් පවරා ගැනීම ඔවුන් තමන් ගැන කතා කරන ආකාරය ගැන සවන් දෙන්න. "මම වැඩකට නැති කෙනෙක්", "මම කරන කිසිම දෙයකින් පලක් නැහැ" වැනි අතිශය විවේචනාත්මක කතා හෝ තමන්ට පාලනය කළ නොහැකි දේවල් ගැන වරදකාරී හැඟීමක් දැක්වීම විශාදයේ ලක්ෂණ විය හැකිය.
6. ශාරීරික සෞඛ්යයේ වෙනස්කම් විශාදය ශරීරයට ද බලපායි. පැහැදිලි කළ නොහැකි හිසරදය, බඩේ අමාරු, ආහාර රුචියේ වෙනස්කම් (වැඩිපුර කෑම හෝ කෑම පිරියක් නොමැතිකම) හෝ පෞද්ගලික පිරිසිදුකම ගැන සැලකිල්ලක් නොදැක්වීම මනෝභාවයේ බලපෑමක් විය හැකිය.
7. අවධානය යොමු කිරීමට හෝ තීරණ ගැනීමට ඇති අපහසුව සංවාදයකට අවධානය යොමු කිරීමට අපහසු වීම, දේවල් අමතක වීම හෝ සාමාන්යයෙන් ඉතා සරල තීරණයක් පවා ගැනීමට නොහැකිව අසරණ වීම මෙහිදී දැකිය හැකිය. මෙය නොසැලකිලිමත්කම නොව, විශාදයේ රෝග ලක්ෂණයකි.
8. බලාපොරොත්තු රහිත බව හෝ තමන් බරක් යැයි පැවසීම මෙය ඉතාම බැරෑරුම් ලෙස ගත යුතු ලක්ෂණයයි. ජීවත් වීමේ තේරුමක් නැති බව, තමන් නොසිටියා නම් අන් අයට යහපත් වනු ඇති බව හෝ සියල්ල නිෂ්ඵල බව ඔවුන් පවසන්නේ නම්, කිසිසේත් එය නොසලකා හරින්න එපා. මෙවැනි සිතුවිලි සඳහා වහාම ආදරණීය අවධානය අවශ්ය වේ.
විශාදය සැමවිටම පෙනෙන්නට නැති ආකාරය
සමහර අවස්ථාවලදී සහකරුවෙකු තුළ විශාදය පිටතට නොපෙනී තිබිය හැක:
- ඔවුන් තවමත් සමහර වෙලාවට සිනාසෙමින් විහිළු තහළු කරනවා විය හැකිය.
- ඔවුන් තවමත් රැකියාවට ගොස් සාමාන්ය ලෙස වැඩ කරනවා විය හැකිය (High-functioning depression).
- තමන්ට කිසිදු ප්රශ්නයක් නැතැයි ඔවුන් පවසනවා විය හැකිය.
- සමහර දිනවල ඔවුන් ඉතා හොඳින් සිටින අතර, එවිට ඔබේ සැකය වැරදි බව ඔබටම සිතෙන්නට පුළුවන.
ඔබේ සහකරුට සමීප වන්නේ කෙසේද?
මෙම ලක්ෂණ ඔබ හඳුනා ගන්නේ නම්, මීළඟ පියවර ඉතා වැදගත් වේ:
- නිවැරදි මොහොතක් තෝරා ගන්න: දෙදෙනාම ආතතියෙන් තොර, නිදහස් වේලාවක් තෝරා ගන්න.
- ආදරයෙන් කතා කරන්න: "මම හිතන්නේ ඔයාට Depression" යැයි පවසනවා වෙනුවට, "ඔයා මේ ටිකේ ගොඩක් හෙම්බත් වෙලා ඉන්නවා වගෙයි මට දැනෙනවා, මම ඔයා එක්ක ඉන්නවා කියලා මතක් කරන්නයි මට ඕනෑ වුණේ" වැනි දෙයක් පවසන්න.
- කතා කරනවාට වඩා සවන් දෙන්න: ඔවුන්ට අවශ්ය වන්නේ ඔබ වහාම විසඳුම් ලබා දීම නොව, ඔවුන් පවසන දේට සවන් දීමයි.
- ඉවසිලිවන්ත වන්න: ඔවුන් තම තත්ත්වය පිළිගැනීමට අකමැති විය හැකිය. ඔවුන්ට බලපෑම් නොකර දිගින් දිගටම ඔවුන් වෙනුවෙන් සිටින්න.
- වෘත්තීය සහාය දිරිමත් කරන්න: ආදරය කොතරම් බලවත් වුවත්, සමහර අවස්ථාවලදී උපදේශකයෙකුගේ හෝ මානසික සෞඛ්ය වෘත්තිකයෙකුගේ සහාය අවශ්ය වේ.
ඔබේ මානසික සෞඛ්යය ගැනත් සිතන්න
විශාදයෙන් පෙළෙන සහකරුවෙකුට ආදරය කිරීම පහසු නැත. එය ඔබව මානසිකව වෙහෙසට පත් කළ හැකිය. ඔවුන්ගේ වේදනාව ඔබ දරාගත යුතු නැත, ඒ වෙනුවට ඔවුන් සමඟ ගමන් කරන්න. ඔබ වෙනුවෙන් සහායක් සෙවීම (මිතුරන් හෝ වෛද්යවරයෙකු හරහා) කිසිසේත් ආත්මාර්ථකාමී ක්රියාවක් නොවේ.
වහාම සහාය ලබා ගත යුතු අවස්ථා
ඔබේ සහකරු සියදිවි නසාගැනීම හෝ තමන්ටම හානි කර ගැනීම ගැන පවසන්නේ නම් වහාම ක්රියාත්මක වන්න. ශ්රී ලංකාවේ ඕනෑම අයෙකුට මානසික සහාය සඳහා ශ්රී ලංකා සුමිත්රයෝ උපකාරක සේවාව 011 269 6666 ඔස්සේ සම්බන්ධ කර ගත හැකිය.
අවසාන වශයෙන්
විශාදය නිසා ආදරණීයයන් මැද සිටියත් තමන් තනි වී ඇති බවක් පුද්ගලයෙකුට දැනිය හැකිය. ඔබේ අවබෝධය, ඉවසීම සහ ඔවුන් ගැන සොයා බැලීම ඔවුන්ව නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට පාලමක් වනු ඇත. ඔබට සියලුම ප්රශ්නවලට පිළිතුරු නොතිබෙන්නට පුළුවන, නමුත් ඔවුන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම පමණක් වුවත් ප්රමාණවත්ය.
Persona Mind — සිත අවබෝධ කරගැනීම, එකින් එක ස්තරය බැගින්.